Wdrażanie funduszy strukturalnych w Polsce

 

Rozdzielenie 82,5 mld euro z Funduszy Europejskich to potężne zadanie organizacyjne. Aby ten proces przebiegał sprawnie, powstał system instytucji zajmujących się przyznawaniem dotacji i sprawdzaniem prawidłowości wydawania pieniędzy.

Za wdrażanie Funduszy Europejskich w Polsce odpowiada Minister Infrastruktury i Rozwoju. To jego zadaniem jest koordynowanie realizacji założeń wynikających z najważniejszego dokumentu opisującego, jak i na co w latach 2014-20 będą przeznaczone Fundusze Europejskie – Umowy Partnerstwa.

Odpowiedzialność w zakresie rozdzielania i kontrolowania funduszy jest podzielona pomiędzy wiele instytucji.


 

 

Instytucje Zarządzające wyznaczono dla każdego z programów. Odpowiadają one za przygotowanie programów oraz zarządzanie nimi. Instytucją zarządzającą dla programów krajowych i programów współpracy terytorialnej jest Minister Infrastruktury i Rozwoju. Natomiast dla każdego z programów regionalnych – zarząd województwa. Instytucje Zarządzające ustalają szczegółowe zasady działania programu, a w szczególności:

  • dbają o to, by projekty były właściwie realizowane z odpowiedniego funduszu,
  • przygotowują procedury i kryteria wyboru projektów, a także sprawdzają czy dofinansowane projekty spełniają postawione przed nimi wymagania, a deklarowane przez beneficjentów wydatki zostały właściwie zrealizowane i zapłacone,
  • oceniają i monitorują postępy w realizacji programu,
  • certyfikują poniesione przez beneficjentów wydatki tzn. potwierdzają przed Komisją Europejską ich prawidłowość i zgodność z prawem krajowym i unijnym,
  • wspierają i organizują prace komitetu monitorującego program.

Instytucje zarządzające odpowiadają za realizację całego programu, w tym sprawdzenie wszystkich projektów z niego realizowanych. Jednak swoje zadania często przekazują innymi instytucjom tzw. instytucjom pośredniczącym.

 

Instytucje Pośredniczące - instytucja zarządzająca programem może przekazać część swoich kompetencji innej instytucji tzw. instytucji pośredniczącej. Zazwyczaj są to podmioty specjalizujące się w dziedzinach finansowanych ze środków tego programu. I tak np. dla Programu Infrastruktura i Środowisko w zakresie funduszy przeznaczonych na ochronę środowiska instytucją pośredniczącą jest Ministerstwo Środowiska. Część swoich zadań instytucje pośredniczące mogą przekazać instytucjom wdrażającym.

 

Instytucje Wdrażające  - tak, jak instytucja zarządzająca może przekazać część uprawnień instytucji pośredniczącej, tak instytucja pośrednicząca może przekazać uprawnienia innej instytucji. Nazywa się ją instytucją wdrażającą. Instytucje wdrażające to instytucje często najbliżej współpracujące z beneficjentami, przyjmujące wnioski o dofinansowanie i podpisujące umowy na realizację projektów.

 

Instytucja Audytowa - aby zapewnić, że wszystkie czynności, związane z dzieleniem Funduszy Europejskich, prowadzone są w Polsce zgodnie z prawem i procedurami powołana została instytucja audytowa. Odpowiada ona za prowadzenie audytów funkcjonowania całego systemu zarządzania i kontroli realizacji środków unijnych. Instytucją audytową jest Generalny Inspektorat Kontroli Skarbowej, który wykonuje swoje zadania przy udziale Ministerstwa Finansów oraz urzędów kontroli skarbowych w 16 województwach.

 

Komitety Monitorujące - dla każdego programu powoływany jest komitet monitorujący. Zadaniem takiego komitetu jest przede wszystkim:

  • systematyczne sprawdzanie postępu w realizacji programu,
  • analizowanie spraw, które mogą mieć wpływ na wykonanie celów wyznaczonych w programie,
  • konsultowanie i akceptowanie zmian w programie,
  • przyjmowanie kryteriów oceny projektów.

W skład komitetu monitorującego powoływanego dla każdego programu wchodzą przedstawiciele rządu, samorządów oraz partnerów społecznych i gospodarczych.

 

Kontrola wydatków i rozliczanie projektów - wszystkie wydatki ponoszone w ramach Funduszy Europejskich muszą być certyfikowane. Polega to na sprawdzeniu, czy dokumenty finansowe są rzetelne, oparte na wiarygodnych dokumentach i zgodne z przepisami prawa. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wydawaniu Funduszy Europejskich, pieniądze otrzymane z dofinansowania muszą zostać zwrócone.

 

W celu usprawnienia realizacji programów, a także prowadzenia działań kontrolnych i audytowych powstaje Centralny system teleinformatyczny. W tym systemie znajdą się informacje o:

  • programach,
  • cyklu życia projektów,
  • procesie certyfikacji.

Ponadto poprzez system informatyczny wszyscy beneficjenci będą mogli rozliczyć swoje projekty.

 

Ewaluacja i badania - ewaluacja to proces oceny efektów realizacji programów i projektów finansowanych z Funduszy Europejskich. Ewaluacja pozwala na zbadanie ich jakości i skuteczności. Zwykle prowadzona jest poprzez badania ewaluacyjne, zlecane przez instytucje uczestniczące we wdrażaniu funduszy. Celem ewaluacji jest poprawienie procesu, tj. skorygowanie wdrażania środków unijnych jeszcze w trakcie, aby w jak największym stopniu umożliwić osiągnięcie założonych celów, lub ocena, na ile program lub projekt były skuteczne i efektywne, gdy już się zakończyły.